Είσοδος χωρίς αναμονή διαθέσιμη Το Φιλί του Κλιμτ στο Μπελβεντέρε: Πού να το Βρείτε, Πότε να το Δείτε και Τι να Προσέξετε
Σε ποια ακριβώς αίθουσα, ποια είναι η καλύτερη ώρα της ημέρας, τα μοντέλα που έχουν προταθεί για τη γυναικεία μορφή, η τεχνική της χρυσής λεπίδας και η ιστορία των χρόνων του πολέμου που εξηγεί γιατί το Φιλί επέζησε ενώ δεκατέσσερις άλλοι πίνακες του Κλιμτ δεν τα κατάφεραν.
Το Φιλί (Liebespaar) του Γκούσταβ Κλιμτ είναι ο πιο επισκέψιμος πίνακας σε ολόκληρη την Αυστρία και μία από τις πιο αναπαραγόμενες εικόνες στην ευρωπαϊκή τέχνη του εικοστού αιώνα. Κρέμεται στο Άνω Μπελβεντέρε — όχι στην ίδια την Αίθουσα Μαρμάρου, όπως μερικές φορές αναφέρεται, αλλά στην πινακοθήκη Κλιμτ ακριβώς δίπλα στην Αίθουσα Μαρμάρου, που συχνά αποκαλείται σε παλαιότερους οδηγούς Goldenes Zimmer λόγω της συντριπτικής χρυσής επιφάνειας του πίνακα. Το πάνελ έχει διαστάσεις εκατόν ογδόντα εκατοστά επί εκατόν ογδόντα εκατοστά, πολύ μεγαλύτερο από ό,τι υποδηλώνουν οι τυπικές αναπαραγωγές, και αποκτήθηκε από το αυστριακό κράτος το 1908 απευθείας από την έκθεση Kunstschau της Βιέννης, σε τιμή που ήταν εκείνη την εποχή εξαιρετικά υψηλή για ένα σύγχρονο αυστριακό έργο. Αυτός ο οδηγός είναι η πρακτική ενημέρωση που θα σας έδινε ένας έμπειρος σύμβουλος ταξιδιών: σε ποια αίθουσα ακριβώς, ποια είναι η καλύτερη ώρα να φτάσετε, τι είναι πραγματικά γνωστό για το μοντέλο, τι να προσέξετε στο πάνελ πέρα από την προφανή αγκαλιά, η τεχνική της χρυσής λεπίδας που γεννήθηκε από ένα ταξίδι στη Ραβέννα το 1903, και η ιστορία των χρόνων του πολέμου με το Κάστρο Ίμμεντορφ που εξηγεί γιατί το Φιλί επέζησε ενώ αρκετοί άλλοι σημαντικοί πίνακες του Κλιμτ δεν τα κατάφεραν.
Ακριβώς πού κρέμεται το Φιλί στο Άνω Μπελβεντέρε
Το Φιλί εκτίθεται στον πρώτο όροφο του Άνω Μπελβεντέρε — δεύτερο όροφο με την αμερικανική μέτρηση — στις ειδικές αίθουσες Κλιμτ που περιβάλλουν την κεντρική Αίθουσα Μαρμάρου του κτιρίου. Από την κύρια είσοδο, ανεβείτε τη μεγάλη σκάλα στον πρώτο όροφο και στρίψτε στην Αίθουσα Μαρμάρου· οι αίθουσες Κλιμτ ανοίγουν από την Αίθουσα Μαρμάρου εκατέρωθεν. Το Φιλί έχει τον δικό του τοίχο σε μία από αυτές τις αίθουσες, κρεμασμένο στο ύψος του ματιού, πίσω από προστατευτικό γυαλί, με φωτισμό μουσειακού επιπέδου ρυθμισμένο να αναδεικνύει τη χρυσή λεπίδα χωρίς αντανακλάσεις στην επιφάνεια του πάνελ.
Ένα κοντό σχοινί-φράγμα ορίζει μια άνετη απόσταση θέασης περίπου ενάμισι μέτρου, που είναι το ελάχιστο που χρειάζεται για να δείτε ολόκληρο το τετράγωνο σχήμα με μία ματιά. Παλαιότεροι οδηγοί μερικές φορές περιγράφουν τον πίνακα ως κρεμασμένο στην ίδια την Αίθουσα Μαρμάρου· αυτό είναι λάθος — βρίσκεται στη διπλανή αίθουσα, που συχνά αναγράφεται ως Goldenes Zimmer σε παλαιότερες κατόψεις. Η Αίθουσα Μαρμάρου είναι ο χώρος με τη νωπογραφία οροφής του Carlone και την πανοραμική θέα στον επίσημο κήπο μέχρι την αγκαλιά του Αγίου Στεφάνου πέρα από την παλιά πόλη· η πινακοθήκη Κλιμτ είναι η μικρότερη, πιο οικεία αίθουσα δίπλα. Αν βρεθείτε να κοιτάτε μια ζωγραφισμένη νωπογραφία οροφής αντί για καμβάδες με χρυσή λεπίδα, περάστε από την επόμενη πόρτα.
Η καλύτερη ώρα της ημέρας για να δείτε το Φιλί
Μεταξύ περίπου δέκα και έντεκα το πρωί είναι το ιδανικότερο παράθυρο για απερίσπαστη θέαση. Το πρώτο κύμα επισκεπτών της ώρας ανοίγματος αποχωρεί από τις αίθουσες Κλιμτ γύρω στις εννέα και σαράντα πέντε — συνήθως έρχονται κατευθείαν στο Φιλί, το φωτογραφίζουν και συνεχίζουν — και η επόμενη μεγάλη εισροή, οι οργανωμένες εκδρομές με πούλμαν, φτάνει μαζικά από τις έντεκα και μισή περίπου. Η ώρα δέκα με έντεκα είναι η πιο ήσυχη του πρωινού. Ένα δεύτερο ήσυχο παράθυρο ανοίγει την τελευταία ώρα πριν το κλείσιμο, ιδιαίτερα τους μήνες που το μουσείο παραμένει ανοιχτό μέχρι τις δεκαοκτώ· τα τελευταία σαράντα πέντε λεπτά είναι συχνά η δεύτερη πιο ήσυχη περίοδος της ημέρας.
Το διάστημα δώδεκα με τρεις είναι το χειρότερο της ημέρας. Οι αφίξεις τουριστικών λεωφορείων συσσωρεύονται στην κύρια είσοδο του Άνω Μπελβεντέρε, η ουρά στο εκδοτήριο εισιτηρίων μπορεί να φτάσει τα σαράντα πέντε λεπτά έως μία ώρα τον Ιούλιο και τον Αύγουστο, και η αίθουσα γύρω από το Φιλί γεμίζει τόσο που είναι δύσκολο να τραβήξετε μια ανεμπόδιστη φωτογραφία. Οι επισκέπτες με ευέλικτο πρωινό που φτάνουν στις εννέα το πρωί στο άνοιγμα μπορούν συνήθως να περάσουν πρώτα από τις αίθουσες Κλιμτ, να κατέβουν στο ισόγειο με τα μεσαιωνικά και μπαρόκ εκθέματα καθώς φτάνουν οι πρώτες τουριστικές ομάδες στον επάνω όροφο, και στη συνέχεια να επιστρέψουν στο Φιλί μεταξύ δέκα και έντεκα για μια δεύτερη, πιο ήρεμη ματιά — ένα μοτίβο που σταθερά προσφέρει καλύτερη εμπειρία από μια μοναδική γραμμική διαδρομή.
Ποια είναι η γυναίκα στο Φιλί;
Η ταυτότητα της γυναίκας στο Φιλί αποτελεί αντικείμενο συζήτησης για πάνω από έναν αιώνα, και η ειλικρινής απάντηση είναι ότι δεν υπάρχει οριστική απάντηση. Τρία ονόματα επανέρχονται συχνότερα στην ιστοριογραφία της τέχνης. Το πρώτο είναι η Emilie Flöge, η ισόβια σύντροφος του Klimt και κορυφαία φυσιογνωμία της βιεννέζικης σκηνής της μεταρρυθμιστικής μόδας· πόζαρε για αρκετά επιβεβαιωμένα πορτρέτα του Klimt και παραμένει το αδιαφιλονίκητο φαβορί σε πολλούς καταλόγους. Το δεύτερο είναι η Adele Bloch-Bauer, η βιεννέζα κοσμική κυρία της οποίας το πρόσωπο αποτυπώνεται στα δύο λεγόμενα πορτρέτα της Γυναίκας σε Χρυσό· το επιχείρημα εδώ στηρίζεται κυρίως στις αναλογίες του προσώπου και στη χρυσή διακόσμηση που μοιράζονται τα έργα.
Το τρίτο είναι η Marie Henneberg, σύζυγος του φωτογράφου Hugo Henneberg και η ίδια εξέχουσα μορφή των κύκλων της Βιεννέζικης Απόσχισης· ένα πορτρέτο της από τον Klimt, φιλοτεχνημένο γύρω στο 1901, έχει αναφερθεί ότι παρουσιάζει παρόμοια γεωμετρία προσώπου. Καμία από αυτές τις ταυτοποιήσεις δεν είναι οριστική, και ο ίδιος ο Klimt δεν κατονόμασε ποτέ τη μορφή. Ο τίτλος του πίνακα — Liebespaar, δηλαδή απλώς Εραστές — είναι σκόπιμα γενικός και ίσως είχε ως στόχο να προσδώσει στην αγκαλιά έναν πανανθρώπινο χαρακτήρα αντί να τη συνδέσει με ένα συγκεκριμένο άτομο. Το τρέχον κείμενο στον τοίχο του Belvedere αντιμετωπίζει το ζήτημα ως ανοιχτό, που είναι και η πιο έντιμη επιμελητική στάση. Οι επισκέπτες που φτάνουν περιμένοντας μία επιβεβαιωμένη απάντηση θα φύγουν με τρεις πιθανές υποψήφιες και ένα χρήσιμο μάθημα μεθοδολογίας στην ιστορία της τέχνης.
Τι να προσέξετε στο ίδιο το πάνελ
Πέρα από την αγκαλιά, το πάνελ ανταμείβει την αργή παρατήρηση σε τουλάχιστον τέσσερα σημεία. Πρώτον, τα δύο μισά του χρυσού πεδίου που πλαισιώνει τις μορφές δεν είναι πανομοιότυπα: το ανδρικό μισό είναι γεμάτο με αιχμηρά ορθογώνια σε μαύρο, γκρι και ασημί, ενώ το γυναικείο μισό με μαλακούς κύκλους και φυτικά σπιράλ — ένας οπτικός κώδικας που χρησιμοποίησε ο Klimt σε όλη τη λεγόμενη Χρυσή Περίοδο για να διακρίνει τον ανδρικό από τον γυναικείο διάκοσμο. Δεύτερον, το λιβάδι στο οποίο γονατίζει το ζευγάρι είναι βοτανικά ακριβές, με μαργαρίτες, βιολέτες και χόρτα που οι βοτανολόγοι έχουν ταυτοποιήσει ως είδη αυστριακών αλπικών λιβαδιών, αγκυρώνοντας το αφηρημένο χρυσό φόντο σε ένα πραγματικό αυστριακό τοπίο.
Τρίτον, κοιτάξτε τα πόδια της γυναίκας — μόνο τα δάχτυλά της προεξέχουν από την άκρη του λιβαδιού σε ένα κενό χρυσού, υποδηλώνοντας τόσο την επισφάλεια του φιλιού όσο και την έκστασή του. Πολλοί σχολιαστές έχουν διαβάσει την εικόνα όχι ως στιγμή ένωσης αλλά ως την στιγμή πριν αποτραβηχτεί η μία μορφή. Τέταρτον, το φωτοστέφανο από φύλλα και το στεφάνι κισσού του άνδρα παραπέμπουν ταυτόχρονα σε διονυσιακή και χριστιανική εικονογραφία, συνδυάζοντας την παγανιστική φυτική εικονογραφία με τα χρυσά φωτοστέφανα των βυζαντινών εικόνων. Η επιφάνεια από φύλλο χρυσού είναι χτισμένη σε πολλαπλές στρώσεις — χρυσός, ασήμι και πλατίνα σε διαφορετικά σημεία — που εφάρμοσε ο ίδιος ο Klimt με μια τεχνική που ανέπτυξε μεταξύ 1907 και 1909, εμπνευσμένη άμεσα από τα παλαιοχριστιανικά ψηφιδωτά που είδε το 1903 στη Βασιλική του San Vitale στη Ραβέννα.
Πώς επέζησε το Φιλί: η πολεμική ιστορία του Schloss Immendorf
Το Φιλί βρίσκεται στη συλλογή του Belvedere από το 1908, όταν το αυστριακό κράτος το αγόρασε από την έκθεση Kunstschau της Βιένης για είκοσι πέντε χιλιάδες κορώνες — μια εξαιρετικά υψηλή τιμή για ένα σύγχρονο αυστριακό έργο εκείνη την εποχή, και μια σκόπιμη πολιτική δήλωση υποστήριξης προς τον Klimt και τη γενιά της Απόσχισης. Ο πίνακας κρεμόταν στην γκαλερί καθ' όλη τη διάρκεια του μεσοπολέμου χωρίς σημαντικά περιστατικά. Η πραγματικά δραματική στιγμή στην ιστορία της επιβίωσής του είναι ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, όταν το Belvedere — όπως και τα περισσότερα μεγάλα ευρωπαϊκά μουσεία — απομάκρυνε τα πολυτιμότερα έργα του σε αγροτικές αποθήκες το 1943 και το 1944.
Αρκετοί καμβάδες του Klimt, συμπεριλαμβανομένου του Φιλιού, στάλθηκαν στο Schloss Immendorf στην Κάτω Αυστρία. Τον Μάιο του 1945, τις τελευταίες ημέρες του πολέμου, υποχωρούσες μονάδες των SS έβαλαν φωτιά στο κάστρο· το κτίριο κάηκε ολοσχερώς μέσα σε μια νύχτα και ένα σημαντικό σύνολο πινάκων του Klimt που ήταν αποθηκευμένοι εκεί καταστράφηκε, συμπεριλαμβανομένων των τριών Πανεπιστημιακών Πινάκων — Φιλοσοφία, Ιατρική και Νομική — που είχαν παραγγελθεί για το Πανεπιστήμιο της Βιένης και θεωρούνταν από τα πιο φιλόδοξα μεγάλης κλίμακας έργα του Klimt. Το Φιλί επέζησε επειδή είχε μεταφερθεί ξεχωριστά σε διαφορετική προστατευμένη αποθήκη νωρίτερα εκείνον τον μήνα, μια απόφαση που τεκμηριώνεται στο πολεμικό μητρώο του Belvedere. Αν δεν ήταν αυτή η μοναδική μεταφορά, ο πίνακας σχεδόν σίγουρα δεν θα υπήρχε σήμερα. Επέστρεψε στο Belvedere με το μεταπολεμικό άνοιγμα του μουσείου και εκτίθεται συνεχώς από τότε.
Συχνές ερωτήσεις
Σε ποια αίθουσα βρίσκεται το Φιλί στο Belvedere;
Το Φιλί εκτίθεται στις αίθουσες Klimt στον πρώτο όροφο του Άνω Belvedere, ακριβώς δίπλα στην Αίθουσα Μαρμάρου — όχι στην ίδια την Αίθουσα Μαρμάρου. Ο πίνακας έχει τον δικό του τοίχο στην αίθουσα που στα παλαιότερα αρχιτεκτονικά σχέδια αποκαλείται μερικές φορές Goldenes Zimmer, πίσω από προστατευτικό γυαλί.
Ποια είναι η καλύτερη ώρα της ημέρας για να δείτε το Φιλί χωρίς πλήθος;
Μεταξύ περίπου δέκα και έντεκα το πρωί, ή την τελευταία ώρα πριν το κλείσιμο. Το διάστημα δώδεκα με τρεις είναι σταθερά το πιο πολυσύχναστο, με τα πούλμαν να φτάνουν το ένα μετά το άλλο γύρω από τον πίνακα και ουρές στα εκδοτήρια που μπορούν να ξεπεράσουν τα σαράντα πέντε λεπτά το καλοκαίρι.
Πόσο μεγάλο είναι Το Φιλί του Klimt;
Ο πίνακας έχει διαστάσεις εκατόν ογδόντα εκατοστά επί εκατόν ογδόντα εκατοστά — σημαντικά μεγαλύτερος από ό,τι υποδηλώνουν οι περισσότερες αναπαραγωγές. Είναι λάδι με πραγματικό φύλλο χρυσού, ασήμι και πλατίνα σε καμβά, σε τετράγωνο σχήμα, και κατατάσσεται ευρέως στους μεγαλύτερους ολοκληρωμένους πίνακες ζωγραφικής σε καβαλέτο του Klimt.
Είναι Το Φιλί πίσω από γυαλί;
Ναι. Ο πίνακας εκτίθεται πίσω από προστατευτικό γυαλί μουσείου σε ύψος ματιού. Ένα χαμηλό σχοινί ορίζει απόσταση θέασης περίπου ενάμισι μέτρο, που είναι το ελάχιστο απαραίτητο για να αποτυπωθεί ολόκληρο το τετράγωνο σχήμα με μια ματιά.
Μπορώ να βγάλω φωτογραφίες Το Φιλί;
Ναι, επιτρέπεται η φωτογράφηση με το χέρι χωρίς φλας στις αίθουσες Klimt, σύμφωνα με τους εσωτερικούς κανονισμούς του φορέα. Τρίποδα, φλας και selfie sticks δεν επιτρέπονται πουθενά στο Belvedere. Κινητά και συνηθισμένες φωτογραφικές μηχανές είναι εντάξει· η εμπορική ή ακαδημαϊκή φωτογράφηση απαιτεί εκ των προτέρων γραπτή άδεια από το τμήμα επικοινωνίας του Belvedere.
Ποια είναι η γυναίκα στο Φιλί;
Η ταυτότητά της δεν έχει ποτέ επιβεβαιωθεί οριστικά. Τα τρία ονόματα που επανέρχονται συχνότερα στη βιβλιογραφία είναι η Emilie Flöge (η μακροχρόνια σύντροφος του Klimt), η Adele Bloch-Bauer (το μοντέλο της Γυναίκας σε Χρυσό) και η Marie Henneberg (θέμα πορτρέτου του κύκλου της Απόσχισης από το 1901). Η τρέχουσα επιμελητική θέση αντιμετωπίζει το ζήτημα ως ανοιχτό.
Πότε ζωγράφισε ο Klimt Το Φιλί;
Μεταξύ 1907 και 1908, κατά τη διάρκεια αυτού που οι ιστορικοί τέχνης αποκαλούν Χρυσή Περίοδό του. Ο πίνακας ήταν ακόμη ημιτελής όταν το αυστριακό κράτος τον απέκτησε από την έκθεση Kunstschau της Βιέννης το καλοκαίρι του 1908, και ο Klimt τον ολοκλήρωσε λίγο αργότερα.
Έχει φύγει ποτέ Το Φιλί από το Belvedere;
Σπάνια, και όχι για πολλές δεκαετίες. Ο πίνακας πέρασε τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο σε προστατευμένη αποθήκευση και επέζησε από την πυρκαγιά του 1945 στο Schloss Immendorf που κατέστρεψε ένα σημαντικό μέρος άλλων έργων του Klimt, συμπεριλαμβανομένων των τριών Πανεπιστημιακών Πινάκων που παραγγέλθηκαν για το Πανεπιστήμιο της Βιέννης. Εκτίθεται συνεχώς στο Άνω Belvedere από το μεταπολεμικό άνοιγμα του μουσείου.
Είναι αληθινός χρυσός ο χρυσός στο «Φιλί»;
Ναι. Ο Klimt εφάρμοσε αληθινό φύλλο χρυσού — και φύλλο αργύρου και πλατίνας σε ορισμένα σημεία — με το χέρι, χρησιμοποιώντας τεχνικές προσαρμοσμένες από τη βυζαντινή εικονογραφία μετά την επίσκεψή του το 1903 στα παλαιοχριστιανικά ψηφιδωτά του San Vitale στη Ραβέννα. Η τεχνική αυτή καθορίζει τη λεγόμενη Χρυσή Περίοδό του, περίπου από το 1907 έως το 1909.
Ποια άλλα έργα του Klimt μπορώ να δω στο Belvedere;
Το Άνω Belvedere φιλοξενεί τη μεγαλύτερη συλλογή έργων του Klimt στον κόσμο, είκοσι τέσσερις πίνακες συνολικά σύμφωνα με τον φορέα διαχείρισης. Από τα σημαντικότερα περιλαμβάνονται η «Ιουδήθ Ι» του 1901, το πορτρέτο της Sonja Knips του 1898, το πορτρέτο της Fritza Riedler, αρκετά τοπία του Klimt από την περιοχή του Attersee, καθώς και ένα σημαντικό μέρος της πρώιμης ακαδημαϊκής του δουλειάς.