Öpücük'ün Ötesinde: Çoğu Ziyaretçinin Fark Etmeden Geçip Gittiği Klimt ve Schiele Salonları

Kuyruk olduğunuz duvar — ve görmediğiniz yirmi üç Klimt

Öpücük kalabalığını hak ediyor. 1908/09'da Klimt'in altın döneminin zirvesinde, yüz seksen santimetre kare boyutunda ve gerçek altın varakla işlenmiş olarak resmedilen bu tablo, Belvedere'nin koleksiyonun merkezi olarak çerçevelediği eserdir ve işletmeci, Klimt'i Yukarı Belvedere'nin ustaları arasında ilk sıraya koymakta haklıdır. Ancak müzenin çevresindeki iki düzine Klimt tablosu, sanatçının tüm yayını belgeler — 1880'lerin akademik dâhisi, 1897'nin Secession kurucusu, altın zeminli yıllar, sosyete portrecisi ve neredeyse hiç kimsenin Viyana'ya gelirken beklemediği manzara ressamı.

Pratik sonuç: Öpücük'ü içeren oda, katın neredeyse tüm yoğunluğunu üzerinde toplarken, bitişikteki Klimt galerileri — enfilade boyunca birkaç adım ötede — öğle saatlerinde bile rahatça gezilebilir durumda kalır. Bizim deneyimimize göre bu düzen nadiren şaşar: ziyaretçiler ünlü duvarda kalabalığı bekler, sonra kendilerini aynı elden, aynı yıllardan, bazen aynı modelden tablolarla neredeyse baş başa bulur. Zaman aralığınız günün yoğun ortasına denk gelirse rotayı tersine çevirin — önce çevredeki Klimt ve Schiele salonlarını gezin, ardından bir tur grubu dalgası çekildiğinde Öpücük'e dönün. Tablo 14:40'ta 14:10'dakinden daha az altın olmuyor ve çevresindeki salonlar sabrınızı ödüllendiriyor.

Judith: önce gelen altın

Öpücük'ten yedi yıl önce Klimt, altın üslubunu duyuran tabloyu resmetti: 1901 tarihli Judith — bir Asur generalinin başını kesen İncil'deki dul kadın, altın zeminli bir alanda altın bir yaka içinde çağdaş bir Viyanalı kadın olarak betimlenmiş. Belvedere, koleksiyon anlatısında iki altın ikonu yan yana koyar — Öpücük ve Judith, müzenin birlikte andığı eserlerdir — ve Judith'i ünlü kareden hemen önce veya sonra görmek, binanın sunduğu en öğretici karşılaştırmadır. Öpücük altını coşku için kullanırken, Judith onu tehdit için kullanır: aynı malzeme, zıt sıcaklık.

Yakına durun ve tablo, çağdaşlarının Klimt'i neden rahatsız edici bulduğunu açıklar. Yüz, antik bir kahramanınki değil, belirli ve modern bir yüzdür; gözler yarı kapalı, dudaklar aralanmış, Holofernes'in kesik başı çerçevenin alt kenarında neredeyse kayıtsızca kırpılmış. Altın bir arka plan değil, bir atmosferdir — Klimt Bizans geleneğinin mozaiklerini izlemiş ve altın bir alanın derinliği ve zamanı ortadan kaldırdığını anlamıştı. Judith'e beş dakikasını ayıran ziyaretçiler, sonrasında Öpücük'ü farklı görme eğilimindedir: daha az romantik bir kartpostal, daha çok altının insan figürüne ne yaptığına dair on yıllık bir deneyin doruk noktası olarak. Ünlü duvardaki kuyruk nadiren buraya uzanır; bu kalabalığın kaybıdır.

Sosyete portreleri ve Attersee yazları

Klimt'in geliri portrelerden geliyordu ve Belvedere, onun dönüştürdüğü bu işin tanımlayıcı örneklerine ev sahipliği yapıyor. 1898 tarihli Sonja Knips portresi başlangıcı işaret eder: Klimt'in Viyana Secession'unu kurmasından bir yıl sonra, asimetrik kompozisyonu ve psikolojik uyanıklığıyla Viyana'nın üst burjuvazisinin portrecisi olmasını sağlayacak o üslupla, pembe bir bulutun içinde sandalyesinden doğrulurken yakalanmış genç bir kadın. Daha sonraki Fritza Riedler portresi olgun sistemi gösterir — düzleştirilmiş, süslemeci bir mimarinin içine gömülü tam gerçekçi bir yüz — aynı dönemin altın portrelerinde ünlü ucuna ulaşan formül. Bu salonlar, bir ressamın on dokuzuncu yüzyıl portresini parça parça söküşünü izlediğiniz yerlerdir.

Bir de manzaralar var; katın en beklenmedik zevki. Klimt yazlarını Salzkammergut'taki Attersee'de geçirir ve gölü, meyve bahçelerini ve villa bahçelerini neredeyse hiç gökyüzü olmayan, yoğun kare tuvallere resmederdi — geleneksel manzaradan çok duvar halısına ya da mozaiğe yakın. Belvedere'nin Attersee tabloları, Klimt'in başka hiçbir işinde olmadığı kadar dingindir: modeller yok, siparişler yok, Viyana yok. Sanatçıyı yalnızca altın döneminden tanıyan ziyaretçiler, onlarla karşılaştıklarında salonun ortasında duruverir. Bu kattaki her şey gibi sergilerle birlikte değişse de manzaralar koleksiyonun hikâyesinin ayrılmaz bir parçasıdır ve bazıları normalde sergilenir.

Egon Schiele: Ölüm ve Genç Kız, Kucaklaşma, Aile

Öpücük'ten birkaç salon ötede, tek başına biletin hakkını veren koleksiyon asılıdır: Belvedere'nin Egon Schiele koleksiyonu, Klimt'in altınına karşılık gelen ıstıraplı ses. 1915 tarihli Ölüm ve Genç Kız grubun merkezidir — uçurum rengi bir boşluğun üzerinde, yırtık beyaz bir çarşafa tutunan bir adam ve kadın; bir buçuk metreye bir seksen santim boyutlarında resmedilmiş ve neredeyse evrensel olarak Schiele'nin yoldaşı Wally Neuzil'den ayrılışı ve savaşa askere alınışı bağlamında okunur. Klimt'in kucaklaşan çifti süslemeye erirken, Schiele'ninki bir sargı bezi gibi kavrar. İki tablo aynı binada asılıdır; aynı şehirde yedi yıl arayla yapılmışlardır ve birlikte 1900 Viyana'sının ne olduğunu çerçevelerler.

1917 tarihli Kucaklaşma, Schiele'nin neye dönüşebileceğini gösterir: buruşuk çarşafların üzerinde birbirine dolanmış bir çift; çizim hâlâ elektrikli ama ruh hali bu kez şefkatli. Ve 1918 tarihli Aile — çömelmiş bir adam, kadın ve çocuğun piramit gibi üst üste dizildiği — müzenin en ağır hikâyesini taşır. Schiele'nin İspanyol gribi onu 31 Ekim 1918'de, hamile eşi Edith'in ölümünden üç gün sonra, yirmi sekiz yaşında öldürmeden önce tamamladığı son yağlı boya tablolardan biriydi. Geride bıraktığı tablo, hayatında yaptığı en yumuşak şeydir. Bu salona, kuyruk için ayırdığınız süreyi ayırın; bunların yanında müzenin Schiele grubu, 1917 tarihli Dört Ağaç manzarası gibi başka tabloları da içerir ve salonlar nadiren altın duvarın olduğu gibi kalabalık olur.

Biyografik çerçeve bu salonları daha ağır ve daha iyi kılıyor. Klimt ve Schiele yalnızca bir akımın meslektaşları değildi; yaşlı ressam, Schiele'nin gençlik yıllarından itibaren genç olanı destekledi ve Viyana'nın sanat dünyası onları iki kutup olarak gördü — yüzeyin ustası ve sinirin ustası. Sonra 1918 ikisini de aldı. Klimt o yılın Şubat ayında, grip şehri kasıp kavururken bir felcin ardından öldü; Schiele ise 31 Ekim'de, eşi Edith'ten üç gün sonra, Aile hâlâ stüdyosundayken, yirmi sekiz yaşında öldü. Savaşı bitiren ateşkes — ve onunla birlikte başkenti tüm hareketi kuluçkaya yatırmış imparatorluk — on beş günden az bir süre sonra geldi. Altın salonlardan Schiele galerisine yürümek bu yüzden bir uygarlık kırılmasının üzerinden yürümektir ve Belvedere, hareketin iki tanımlayıcı figürü arasında bu yürüyüşü tam güçle yapabileceğiniz tek müzedir. Katta başka hiçbir şey okumayan ziyaretçiler, bu iki duvardaki tarihleri okumalıdır: tüm hikâye zar zor yirmi yıl sürer ve hepsi birden biter.

Messerschmidt'in kafaları, bir van Gogh ve sekiz yüz yıllık alt katman

İşletmecinin Yukarı Belvedere ustaları listesi Klimt, Schiele, Funke, Messerschmidt ve van Gogh'tan oluşuyor — ve son üç isim, ziyaretçilerin kendi zararına atladığı isimlerdir. Franz Xaver Messerschmidt'in on sekizinci yüzyılda yonttuğu karakter kafaları, aşırı yüz buruşturmalarına — esneme, kaş çatma, diş sıkma — bükülmüş bir dizi metal ve kaymaktaşı otoportre büstüdür; Barok heykelden çok geçen yıl yapılmış bir şeye benzerler. Herhangi bir Avrupa müzesindeki en tuhaf nesneler arasındadırlar ve dikkati dağılan herkesin, çocuklar dahil, garantili favorisidirler. Van Gogh ve müzenin yeniden öne çıkarmak için çalıştığı ressam Helene Funke'nin tabloları, duvar etiketlerini okuyan ziyaretçiyi ödüllendirir; koleksiyon ortaçağ dini oymacılığından Barok, Biedermeier ve İzlenimcilik üzerinden 1900 Viyana'sına uzanır — tek çatı altında yaklaşık sekiz yüz yıllık sanat. Kafalar, yüzleri kadar tuhaf bir biyografi taşır: Messerschmidt seriyi hayatının sonlarında yalnız başına yonttu ve sanat tarihçileri o günden beri bunların özel bir ifade sistemi mi yoksa kompulsiyona daha yakın bir şey mi haritaladığını tartışıyor. Her iki durumda da hiçbir fotoğraf, sizi göz hizasında bir sıra halinde onlarla karşılaşmaya hazırlayamaz.

İki ila üç saatlik bir ziyaret için uygulanabilir bir rota: giriş saatinizde birinci kata çıkın ve doğrudan Mermer Salon çevresindeki Klimt galerilerine gidin — salon sakinse önce ünlü duvar, değilse önce komşular — sonra Schiele salonları, ardından Messerschmidt ve çevresindeki galeriler ve çıkarken zemin kattaki erken dönem koleksiyonlarıyla bitirin. Bina, tur grupları altının peşinden koşarken yukarıdan aşağıya boşalır; kalabalığın akışına karşı değil de onunla birlikte hareket etmek, her türlü dirsek atmaktan daha değerlidir. Ve ünlü duvar sizi öğle saatinde yendiyse, müzenin sanatın yanı sıra zaman da sattığını unutmayın: 09:00 açılışından sonraki ilk saat ve kapanıştan önceki son saat, onları planlayan ziyaretçilere aittir.